Nội dung bài viết
- Thuế TNCN 2026 đổi gì với lao động vãng lai?
- Lao động vãng lai là ai theo quy định mới?
- 11 trường hợp thuế TNCN thường gặp và cách xử lý
- Cam kết 08 TNCN năm 2026: ai được làm?
- Ví dụ tính thuế TNCN cho người vãng lai và người làm nhiều nơi
- Ví dụ 1: cộng tác viên nhận 8 triệu đồng/tháng
- Ví dụ 2: anh Minh ký hợp đồng ở hai công ty
- Người làm nhiều nơi quyết toán thuế TNCN ở đâu, hạn nào?
- Lỗi kế toán hay mắc với thuế TNCN vãng lai
- Căn cứ pháp lý
Người lao động vãng lai (không ký hợp đồng lao động hoặc ký dưới 3 tháng) bị khấu trừ thuế TNCN 10% khi nhận từ 5 triệu đồng/lần trở lên, không còn là 2 triệu đồng như trước. Người có thêm thu nhập vãng lai bình quân không quá 15 triệu đồng/tháng vẫn được ủy quyền cho công ty chính quyết toán; người ký hợp đồng từ 3 tháng ở hai nơi phải tự quyết toán. Quy định theo Nghị định 253/2026/NĐ-CP, áp dụng cho cả năm 2026.
Thuế TNCN 2026 đổi gì với lao động vãng lai?
Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15 và Nghị định 253/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ 01/7/2026, nhưng phần thu nhập từ tiền lương, tiền công của cá nhân cư trú được tính lại cho cả kỳ tính thuế năm 2026. Các con số cũ theo Thông tư 111/2013 không còn dùng được.
| Nội dung | Trước đây | Năm 2026 |
|---|---|---|
| Ngưỡng bắt buộc khấu trừ 10% | Từ 2 triệu đồng/lần | Từ 5 triệu đồng/lần |
| Thu nhập vãng lai được bỏ qua khi quyết toán | Bình quân ≤ 10 triệu đồng/tháng | Bình quân ≤ 15 triệu đồng/tháng |
| Giảm trừ bản thân / mỗi người phụ thuộc | 11 triệu / 4,4 triệu đồng/tháng | 15,5 triệu / 6,2 triệu đồng/tháng |
| Biểu thuế lũy tiến | 7 bậc | 5 bậc: 5%, 10%, 20%, 30%, 35% |
Tờ khai từ 01/01/2026 đến trước 01/7/2026 đã làm theo cách cũ không phải nộp lại; chênh lệch điều chỉnh khi quyết toán năm 2026 (Điều 70 Nghị định 253/2026). Điểm mới khác xem bài thuế thu nhập cá nhân 2026: những thay đổi đang áp dụng.
Lao động vãng lai là ai theo quy định mới?
"Vãng lai" là cách gọi quen của kế toán cho nhóm mà khoản 2 Điều 50 Nghị định 253/2026 nêu: cá nhân cư trú nhận tiền lương, tiền công, tiền thù lao, tiền chi khác mà không ký hợp đồng lao động hoặc ký hợp đồng lao động dưới 3 tháng. Ví dụ: cộng tác viên, thợ thuê theo công trình, giảng viên thỉnh giảng, người làm thời vụ.
Nhóm này gồm cả người đã nghỉ việc nhưng được trả nốt lương, thưởng. Cá nhân cư trú là người ở Việt Nam từ 183 ngày trong năm (hoặc 12 tháng liên tục) hay có nơi ở thường xuyên tại Việt Nam.
11 trường hợp thuế TNCN thường gặp và cách xử lý
| Trường hợp | Khấu trừ thế nào | Có phải quyết toán? |
|---|---|---|
| 1. Không ký hợp đồng lao động hoặc ký dưới 3 tháng, nhận từ 5 triệu đồng/lần | Khấu trừ 10% trên số tiền trước khi trả (khoản 2 Điều 50 NĐ 253) | Chỉ tự quyết toán khi còn thiếu thuế hoặc muốn xin hoàn |
| 2. Như trên nhưng nhận dưới 5 triệu đồng/lần | Không bắt buộc; khấu trừ 10% nếu người nhận đề nghị | Nếu cả năm đủ mức nộp thuế, người nhận tự khai, nộp (khoản 2 Điều 67 NĐ 253) |
| 3. Chỉ có thu nhập vãng lai, cả năm ước tính chưa đến mức nộp thuế | Làm bản cam kết gửi nơi trả tiền, tạm chưa khấu trừ | Không phát sinh thuế; nơi trả tiền vẫn phải lập danh sách gửi cơ quan thuế cuối năm |
| 4. Đã nghỉ việc, công ty trả nốt lương hoặc thưởng | Như lao động vãng lai: từ 5 triệu đồng/lần khấu trừ 10% | Gộp vào quyết toán của người đó nếu thuộc diện |
| 5. Hợp đồng lao động từ 3 tháng, làm một nơi | Khấu trừ theo biểu lũy tiến, có giảm trừ gia cảnh | Ủy quyền công ty quyết toán (mẫu 08/UQ-QTT-TNCN), kể cả làm chưa đủ 12 tháng (điểm a khoản 2 Điều 51) |
| 6. Một nơi chính từ 3 tháng + thu nhập vãng lai nơi khác bình quân ≤ 15 triệu đồng/tháng, đã bị khấu trừ 10% | Nơi chính lũy tiến, nơi phụ 10% | Được ủy quyền; không phải quyết toán phần vãng lai (điểm b khoản 1, điểm b khoản 2 Điều 51) |
| 7. Một nơi chính + vãng lai bình quân trên 15 triệu đồng/tháng, hoặc khoản vãng lai chưa bị khấu trừ | Nơi chính lũy tiến; nơi phụ 10% nếu từ 5 triệu đồng/lần | Tự quyết toán, cộng tất cả nguồn thu nhập |
| 8. Ký hợp đồng từ 3 tháng ở hai nơi trở lên cùng lúc | Cả hai nơi khấu trừ lũy tiến; giảm trừ bản thân chỉ chọn một nơi (Điều 48) | Tự quyết toán, thường phải nộp thêm |
| 9. Nghỉ việc giữa năm, chuyển sang công ty mới | Mỗi nơi khấu trừ lũy tiến trong thời gian làm | Tự quyết toán; được ủy quyền công ty mới chỉ khi chuyển do sáp nhập, hợp nhất, chia tách hoặc cùng hệ thống |
| 10. Muốn trừ chi phí y tế, học phí, khoản từ thiện | Không đổi | Phải tự quyết toán, không ủy quyền (khoản 3 Điều 51) |
| 11. Cá nhân không cư trú (thường là người nước ngoài ở dưới 183 ngày) | 20% trên toàn bộ tiền lương, không giảm trừ (Điều 64 NĐ 253) | Không quyết toán năm; thuế tính theo từng lần nhận |
Lưu ý: Ai thuộc trường hợp 1–4 mà số thuế đã bị khấu trừ lớn hơn số phải nộp, nếu không xin hoàn thì không bắt buộc quyết toán (điểm a khoản 1 Điều 51). Người làm hai nơi nộp hồ sơ tại cơ quan thuế quản lý nơi trả thu nhập lớn nhất trong năm (Điều 22 Thông tư 89/2026/TT-BTC).
Cam kết 08 TNCN năm 2026: ai được làm?
Chỉ người chỉ có thu nhập thuộc diện khấu trừ 10% và ước tính cả năm, sau giảm trừ gia cảnh, chưa phải nộp thuế. Ví dụ người độc thân có tổng thu nhập năm không quá 186 triệu đồng (15,5 triệu × 12); mỗi người phụ thuộc cộng thêm 74,4 triệu đồng. Người đang có lương ở công ty khác thì không được cam kết.
Nghị định 253/2026 dẫn tới mẫu của văn bản hướng dẫn quản lý thuế. Mẫu quen gọi 08/CK-TNCN thuộc Thông tư 80/2021/TT-BTC, đã được Thông tư 89/2026/TT-BTC thay từ 01/7/2026; danh mục mẫu khai thuế TNCN của Thông tư 89 không có bản cam kết riêng. Doanh nghiệp nên hỏi cơ quan thuế quản lý mẫu đang chấp nhận. Cam kết sai thì người ký bị xử lý theo pháp luật quản lý thuế.
Ví dụ tính thuế TNCN cho người vãng lai và người làm nhiều nơi
Biểu thuế lũy tiến năm 2026 (Điều 9 Luật 109/2025/QH15), tính trên thu nhập sau giảm trừ:
| Bậc | Phần thu nhập tính thuế/tháng | Thuế suất |
|---|---|---|
| 1 | Đến 10 triệu đồng | 5% |
| 2 | Trên 10 đến 30 triệu đồng | 10% |
| 3 | Trên 30 đến 60 triệu đồng | 20% |
| 4 | Trên 60 đến 100 triệu đồng | 30% |
| 5 | Trên 100 triệu đồng | 35% |
Ví dụ 1: cộng tác viên nhận 8 triệu đồng/tháng
Bạn Hà làm cộng tác viên, không ký hợp đồng lao động, nhận 8 triệu đồng/tháng trong 6 tháng. Mỗi lần công ty giữ lại 10% là 800.000 đồng, Hà thực nhận 7,2 triệu đồng; cả đợt bị khấu trừ 4,8 triệu đồng.
Tổng thu nhập năm là 48 triệu đồng, thấp hơn mức giảm trừ bản thân 186 triệu đồng, nên thuế thực phải nộp bằng 0. Hà tự quyết toán để được hoàn 4,8 triệu đồng. Nếu không có nguồn thu nhập nào khác, Hà có thể làm cam kết từ đầu để không bị khấu trừ.
Ví dụ 2: anh Minh ký hợp đồng ở hai công ty
Anh Minh độc thân, ký hợp đồng 12 tháng ở công ty A, lương 20 triệu đồng/tháng (đã trừ bảo hiểm bắt buộc), tính giảm trừ bản thân tại A. Anh ký thêm hợp đồng 12 tháng làm bán thời gian ở công ty B, 12 triệu đồng/tháng.
- Công ty A khấu trừ: (20 − 15,5) × 5% = 225.000 đồng/tháng, cả năm 2,7 triệu đồng.
- Công ty B khấu trừ lũy tiến, không giảm trừ: 10 × 5% + 2 × 10% = 0,7 triệu đồng/tháng, cả năm 8,4 triệu đồng.
- Quyết toán gộp: (240 + 144 − 186) = 198 triệu đồng thu nhập tính thuế; thuế = 120 × 5% + 78 × 10% = 13,8 triệu đồng.
- Đã bị khấu trừ 11,1 triệu đồng, anh Minh phải nộp thêm 2,7 triệu đồng.
Người làm nhiều nơi quyết toán thuế TNCN ở đâu, hạn nào?
- Ủy quyền: người lao động gửi giấy ủy quyền mẫu 08/UQ-QTT-TNCN cho công ty; công ty nộp hồ sơ 05/QTT-TNCN chậm nhất ngày cuối cùng của tháng thứ 3 sau năm, tức 31/3/2027 cho năm 2026.
- Tự quyết toán: cá nhân nộp tờ khai 02/QTT-TNCN chậm nhất ngày cuối cùng của tháng thứ 4, tức hết tháng 4/2027. Hệ thống thuế hỗ trợ tổng hợp các nguồn thu nhập.
- Số thuế phải nộp thêm từ 50.000 đồng trở xuống được miễn; số nộp thừa từ 50.000 đồng trở xuống được bù trừ sang kỳ sau (Nghị định 252/2026/NĐ-CP).
Trong năm, từ quý III/2026, doanh nghiệp khai số thuế đã khấu trừ theo quý trên tờ khai 05/KK-TNCN. Hải Châu nhận làm qua dịch vụ kê khai thuế thu nhập cá nhân và dịch vụ kê khai thuế doanh nghiệp gồm cả GTGT, TNCN.
Lỗi kế toán hay mắc với thuế TNCN vãng lai
- Vẫn khấu trừ mọi khoản từ 2 triệu đồng như cũ. Khoản dưới 5 triệu đồng chỉ khấu trừ khi người nhận đề nghị.
- Hợp đồng lao động từ 3 tháng mà khấu trừ 10%. Phải tính theo biểu lũy tiến, kể cả khi ký ở nhiều nơi.
- Nhận cam kết của người đang có lương ở nơi khác, hoặc quên lập danh sách người cam kết nộp cơ quan thuế cuối năm.
- Tính giảm trừ bản thân ở cả hai công ty, hoặc nhận ủy quyền của người đổi việc giữa năm.
- Quên đăng ký người phụ thuộc trước ngày 31/12 của năm tính thuế.
Doanh nghiệp chưa có kế toán riêng có thể dùng dịch vụ kế toán thuế trọn gói, chi phí hợp lý theo quy mô doanh nghiệp. Mùa quyết toán năm 2026, Hải Châu nhận dịch vụ quyết toán thuế TNDN và TNCN; gọi 0814 533 888 để nhận báo giá trong 5 phút.
Căn cứ pháp lý
- Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15 (sửa đổi bởi Luật số 09/2026/QH16): hiệu lực 01/7/2026, phần tiền lương áp dụng từ kỳ tính thuế 2026 (Điều 9, Điều 10, Điều 29).
- Nghị định 253/2026/NĐ-CP ngày 30/6/2026, hiệu lực 01/7/2026: Điều 48, 50, 51, 64, 67, 70.
- Thông tư 87/2026/TT-BTC: người phụ thuộc có thu nhập không quá 3 triệu đồng/tháng.
- Nghị định 252/2026/NĐ-CP (Điều 10, 29, 32) và Thông tư 89/2026/TT-BTC (Điều 22 và Phụ lục I), hiệu lực 01/7/2026.
